Menu Sluiten

Renée Römkens: Huiselijk geweld, de omvangcijfers

Huiselijk geweld overkomt zowel laagopgeleide als hoogopgeleide vrouwen. Jaarlijks vluchten meer dan 15.000 vrouwen in Nederland naar een blijf-van-mijn-lijf-huis of een ander opvanghuis. Van deze vrouwen loopt tenminste een derde een ernstig risico op een zwaar letsel of om levensbedreigend geweld mee te maken.Nieuwe vormen van huiselijk geweld in Nederland zijn de besnijdenis van meisjes en eergerelateerd geweld, het laatste zowel tegen vrouwen als tegen mannen.

Prof.dr. Renée Römkens

Prof.dr. Renée Römkens, hoogleraar in de criminologie aan de Universiteit van Tilburg, heeft in de afgelopen 25 jaar allerlei onderzoek gedaan op het terrein van geweld, in het bijzonder tegen vrouwen. Op dit moment is ze bezig met de invloed van wet- en regelgeving op het gebied van interpersoonlijk geweld en in het bijzonder geweld in de privé sfeer. Hieronder gaat Renée Römkens in op de omvangcijfers van huiselijk geweld in Nederland.

Hoe vaak komt huiselijk geweld voor?

Ik houd me vooral bezig met lichamelijk en seksueel geweld. Eerwraak valt daaronder want dat is altijd lichamelijk geweld of de dreiging daarmee. Geestelijk geweld ligt lastig. Het bestaat, daar is iedereen het over eens, maar valt juridisch gezien moeilijk te bewijzen.
Wereldwijd, dus daar valt Nederland ook onder, is een kwart van de vrouwen slachtoffer van huiselijk geweld. Als het om mannen gaat, schommelen de cijfers heel erg. Ze variëren tussen de 7 en de 16 %. Maak je een vergelijking tussen mannen en vrouwen, dan zie je dat vrouwen veel ernstiger geweld meemaken van een partner dan mannen. Ik heb het dan over lichamelijk geweld en verkrachting. Uit recent Nederlands onderzoek naar seksueel geweld tegen vrouwen en mannen, blijkt ongeveer een vijfde van de vrouwen ooit te zijn verkracht, tegenover vijf procent van de mannen.

Hoe ligt dat bij eergerelateerd geweld?

De specifieke omvangscijfers daarvan zijn niet bekend want die worden nog nauwelijks apart geregistreerd in Nederland. De politie wil dat nu wel gaan doen. Omdat het een nieuw verschijnsel is in de Nederlandse samenleving, duurt het wel even voordat men weet hoe men dit probleem goed moet aanpakken.

Wat vindt u van de aanpak tot nog toe van eergerelateerd geweld?

Ook de aanpak van dit geweld is nog in ontwikkeling. Er lopen 2 pilots in Nederland over de opvang en dan vooral van meiden. Er valt ook op dit gebied nog veel te leren. De politie en ook het Openbaar Ministerie zetten zich daarvoor in. Dat is een stap in de goede richting.
In dit kader is het van belang te melden dat in elk van de vier grote steden 10 opvangmogelijkheden beschikbaar zijn gesteld voor mannen die slachtoffer zijn van huiselijk geweld en eergerelateerd geweld. Een deel van deze opvangplekken wordt bezet door mannen die weigeren om geweld tegen een vrouwelijk familielid te plegen. Eergerelateerd geweld tegen mannen zelf vindt vooral plaats wanneer zij een relatie aangaan waar de familie op tegen is, bijvoorbeeld omdat ze homoseksueel zijn. Dit geldt binnen bepaalde etnische groepen net zo goed voor vrouwen die een lesbische relatie aangaan.

Meisjesbesnijdenis wordt gezien als een vorm van geweld. Hoe zit het met jongensbesnijdenis?

Meisjesbesnijdenis en jongensbesnijdenis zijn mijns inziens twee totaal verschillende zaken. Meisjesbesnijdenis wordt als een vorm van verminking gezien en verminking is als zodanig strafbaar. Dat is in Nederland ook altijd heel eenduidig uitgedragen. Daar is de wet in zoverre op aangepast dat ouders strafbaar zijn als ze hun dochter voor de uitvoering van een besnijdenis meenemen naar een land waar het wel is toegestaan. Maar het strafbaar stellen houdt een delict jammer genoeg nog niet tegen.

Jongenbesnijdenis, als we het tenminste hebben over het weghalen van de voorhuid, zou ik geen verminking willen noemen. Dat wordt ook internationaal niet als een verminking erkend.

Er gaan stemmen op dat men de besnijdenis van jongens zonder een medische reden als een vernauwde voorhuid, uitgesteld zou moeten worden tot jongens in alle vrijheid zelf die keuze zouden kunnen maken. Men noemt hierbij de leeftijd van achttien jaar.

Besnijdenis van jongens, zoals ik al zei, vind ik geen vorm van verminking maar als onderzoek zou uitwijzen dat het toch schade zou opleveren, hetzij fysiek of psychisch, dan vind ik dat een heel zinvol voorstel om te wachten tot de leeftijd van achttien en een jongen dan de keuze te laten.

Zijn de cijfers over huiselijk geweld uitgesplitst naar zgn. allochtonen en autochtone vrouwen?

Het woord allochtoon is inmiddels zeer problematisch geworden. Maar als we het hebben over de vier grote migrantengroepen in Nederland t.w. de Antillianen, Surinamers, Marokkanen en Turken, er is onder deze groepen in 2002 onderzoek gedaan. Hieruit kwam naar voren dat onder deze vier groepen minder huiselijk geweld voorkwam dan onder de zgn. autochtone Nederlanders. Maar er worden vraagtekens geplaatst bij de methode van onderzoek en de cijfers worden doorgaans als niet zo betrouwbaar ervaren.

Migratie, stellen sommige deskundigen, brengt vaak zoveel spanning met zich mee dat ze een ‘trigger’ kan zijn voor psychisch falen. Je zou je in het verlengde daarvan kunnen voorstellen dat migratie ook een ‘trigger’ is voor huiselijk geweld.

Daar is, in gezinsverband, nog geen onderzoek naar gedaan. Wel is bekend dat er in vluchtelingenkampen veel geweld voorkomt. Een vlucht, dus een gedwongen migratie, brengt blijkbaar zoveel spanning met zich mee dat sommige mensen gewelddadig worden. Vrouwen zijn daar weer vaak het slachtoffer van.

Welke vrouwen zijn vooral kwetsbaar voor huiselijk geweld?

Dat is niet zo makkelijk te beantwoorden. Huiselijk geweld komt in alle sociaal-economische klassen voor. In de lagere sociaal-economische klassen is de ernst van het geweld hoger. Maar het is onduidelijk of het een verschil is dat in de realiteit voorkomt of dat het een verschil is in de manier waarop de slachtoffers dat geweld rapporteren. Onderrapportering, dus het niet melden van geweld of het afzwakken van de ernst daarvan, is een aanhoudend probleem, ook en juist in hogere sociaal-economische klassen.

Hoe komt het dat vrouwen vaak toch nog lang blijven zitten in een gewelddadige relatie, ook in een maatschappij als Nederland met zo´n groot sociaal vangnet als de mogelijkheid tot het krijgen van een uitkering en huursubsidie, en opvang in blijf-van-mijn-lijf huizen?

Er is hier heel veel onderzoek naar gedaan en ik vind het verwonderlijk dat dit verbazing blijft oproepen. Als je namelijk denkt, wat gek toch dat vrouwen dit geweld blijven ondergaan, dan veronderstel je dat geweld een voldoende reden is om weg te gaan bij een partner. Maar de hand die slaat, is vaak ook de hand die liefheeft. Het is die afwisseling die zo verwarrend is, waardoor het moeilijk is om de conclusie te trekken dat het geweld niet zal ophouden en dat men beter weg kan gaan.
Maar buitenstaanders kijken daar anders tegenaan. Die denken: als mij dit zou gebeuren, zou ik weggaan. Maar zo simpel is het dus niet want er gebeurt meer in zo’n relatie dan alleen het geweld. Het duurt een tijd voordat een slachtoffer de beloftes dat het niet meer zal gebeuren, niet meer gelooft.

U zei net dat mijn vorige vraag verbazing bij u oproept.

Wat mij treft in de vorige vraag is dat er zoveel onderzoek naar partnergeweld is gedaan, maar dat die vraag maar terug blijft komen. Er lijkt geen collectief geheugen te ontstaan, ook niet onder feministen, over de complexiteit van de problematiek. Er wordt nog steeds gedacht: als je geslagen wordt, dan ga je toch gewoon weg!
Als onderzoeker zou ik willen zeggen: ik hoop dat vrouwen zover komen. Wat we vooral niet moeten vergeten, is dat de meeste vrouwen uiteindelijk inderdaad weggaan. Maar een vrouw gaat zelden weg na de eerste klap. Veel vrouwen denken, heel begrijpelijk overigens: ‘Dit zal stoppen. Dit is een incident’. Het stellen van de vraag ‘waarom gaan ze niet weg?’ heeft een stigmatiserende werking op vrouwen, ook de hoogopgeleide, die in een gewelddadige relatie zitten of hebben gezeten. Het komt over als: Wat ben jij voor een minkukel dat je je dat laat gebeuren? De vraag is namelijk retorisch. Als men de vraag echt stelt om te weten waarom vrouwen blijven zitten in een gewelddadige relatie, dan zou men weten dat het antwoord al heel lang bekend is.
Slechts een handjevol vrouwen stapt overigens niet uit zo’n relatie. Bij die groep is mogelijk ook een veel ergere vorm van psychische problematiek aan de hand. Dan moeten we wel denken aan een persoonlijkheidsproblematiek waarbij mensen zo onderuitgehaald zijn dat ze die mentale veerkracht of weerbaarheid niet meer hebben om zich te onttrekken aan een relatie waar ze systematisch vernederd worden. Maar dat is echt een heel kleine groep.
Vorig jaar hebben hoogopgeleide vrouwen die slachtoffer zijn geweest van huiselijk geweld zich verenigd in ‘Stichting Zijweg’.*

Hoe groot is het huiselijk geweld van vrouwen tegen mannen?

Huiselijk geweld van vrouwen tegen mannen betreft een kleine groep. De ernst van het geweld is relatief zelden levensbedreigend. Daarnaast heb je mannen die geweld meemaken van hun homoseksuele partner. Daar is de laatste tijd aandacht voor.

Opgetekend door Henna Goudzand Nahar
Beeld 1: Helen Fermate

Cartoon door John Prop

Geplaatst inHuiselijk geweld