Menu Sluiten

De mogelijke negatieve invloed van over- en ondergewicht op het hart

Harriette Verwey, verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) is een van de eerste cardiologen in Nederland die zich gespecialiseerd heeft in vrouwencardiologie. In tegenstelling tot wat men over het algemeen denkt, overlijden er namelijk meer vrouwen dan mannen aan een hartinfarct of beroerte. Verwey ijvert er al enige tijd voor om de voorlichting over hartziekten bij vrouwen te verbeteren. Symptomen die duiden op hartproblemen bij vrouwen zijn voor een deel anders bij vrouwen dan bij mannen.
Hieronder gaat Verwey in op de mogelijke negatieve invloed van over- en ondergewicht op het hart.

Welke mogelijke negatieve invloed kan overgewicht hebben op het hart?

Wat is overgewicht? Van overgewicht is sprake wanneer je meer weegt dan overeenkomt met je lengte. Aangezien dat vaag is, gebruiken wij een maat. Body Mass Index, BMI. Dit bereken je als volgt: gewicht in kg / lengte in m 2 . Een normale BMI ligt tussen de 20 en 25. Boven 25 ben je te zwaar; boven 27 is er sprake van overgewicht, adipositas, en boven de 30 is er sprake van obesitas. Iedere vorm van overgewicht is ongezond. Waarom? Bij overgewicht is de vetverdeling gestoord. Het vet zit meestal rond het middel. Vet rond het middel is direct gerelateerd aan een te hoog gehalte van het bloedvet, de triglyceriden en het slechte cholesterol, het LDL cholesterol. Voor vrouwen mag de buikomvang niet meer dan 88 cm zijn en voor mannen niet meer dan 94 cm. Ben je daarover heen dan is er sprake van een slechte verdeling van het lichaamsvet. Er is ook een relatie tussen het vóórkomen van diabetes mellitus (suikerziekte)en te hoge bloeddruk (hypertensie). Het slechte cholesterol, een te hoog gehalte aan triglyceriden, hoge bloeddruk en suikerziekte zijn dé risicofactoren voor het ontstaan van hart-en vaatziekten. Zoals gebruikelijk komt het kwaad nooit alleen. Deze risicofactoren komen vaak samen voor en dat noemen wij het “ Metaboolsyndroom”. Een man met suikerziekte heeft twee keer zo veel kans op hart-en vaatziekten als een leeftijdsgenoot zonder suikerziekte. Bij een vrouw hebben we het over een vier tot zes keer grotere kans. Vergelijkbare getallen gelden voor te hoge bloeddruk. Hoge bloeddruk is niet alleen een tijdbom voor je hart, maar zeker ook voor je hersenen. Negroïde mensen en Hindoestanen hebben veel vaker last van hypertensie en diabetes mellitus en dus een veel hoger risico op hart-en vaatziekten. Negroïde mensen hebben ook vaker moeilijk te behandelen hypertensie en voor de Hindoestanen geldt het vooral de diabetes mellitus. Een niet uit te vlakken risicofactor is het roken. Roken heeft een direct beschadigende werking op de binnenkant van de slagaders. Hart-en vaatziekten zijn het gevolg van slagaderverkalking, vernauwingen en of verstoppingen in slagaders van het lichaam. De vakterm is atherosclerose. Dit ziekteproces vindt door het hele lichaam plaats, maar hoeft niet overal in het lichaam even ernstig te zijn. Kort gezegd: heb je slagaderverkalking in de bloedvaten van je hart, dan heb je ook slagaderverkalking in de benen, de nieren, de hersenen enzovoort. Je hoeft niet van alle organen last te krijgen, maar het zit er wel.

Welke mogelijke negatieve invloed kan ondergewicht hebben op het hart?

We spreken van ondergewicht als de BMI onder de 18 komt. Een te laag gewicht leidt tot allerlei klachten van moeheid, lusteloosheid enzovoort. Er is geen directe relatie tussen ondergewicht en hart-en vaatziekten. Als iemand in een kort tijdsbestek fors vermagert, kan dat door de versterkte spierafbraak wel schade geven aan de nieren. Ook kunnen, zeker bij extreme vermagering stoornissen in het metabolisme van kalium en andere elektrolyten ontstaan die op zich wel levensbedreigende hartritmestoornissen tot plotselinge dood aan toe kunnen veroorzaken. Extreem ondergewicht is bovendien een risicofactor voor het ontstaan van botontkalking, osteoporose.

Meer vrouwen dan mannen overlijden aan een hartinfarct of beroerte. Is het gewicht daarin bepalend?

Neen. De verhoogde sterfte heeft veelal een andere oorzaak. Na de overgang krijgen vrouwen vaker last van overgewicht en daardoor te hoge bloeddruk. Hypertensie is een risico op het optreden van een beroerte. Daarnaast zijn er op oude of hoogbejaarde leeftijd meer vrouwen dan mannen. Na de overgang neemt het aantal vrouwen dat een hartinfarct krijgt sterk toe, maar procentueel gezien overstijgen ze de mannen niet. Een hartinfarct bij een vrouw heeft een hogere sterftegetal tot gevolg, omdat de symptomen door de vrouw en haar omgeving of behandelaar niet, onvoldoende of te laat zijn onderkend. Ze komen te laat op de juiste plaats terecht. Vrouwen die het hartinfarct overleven hebben een twee keer zo grote kans op een recidief hartinfarct binnen het eerste jaar. Ook lopen zij meer risico op het ontwikkelen van hartfalen als gevolg van het hartinfarct. De meest voorkomende reden is het te laat onderkennen dat het om een hartinfarct ging. Een vrouw die voor de overgang een hartinfarct doormaakt, afgezien van erfelijke omstandigheden, heeft in 95 % van de gevallen als enige oorzaak roken. Bij een jonge vrouw denk je dan helaas niet direct aan een hartinfarct. Diabetes is een goede tweede. Vaak hebben deze jonge patiënten als ze diabetes hebben dit al vanaf hun vroege jeugd.

Na de menopauze loopt een vrouw meer risico op het ontwikkelen van hartklachten dan daarvoor. Waar komt dit door?

Zoals gezegd na de overgang neemt het beschermende oestrogeen in concentratie af. Wij vrouwen maken dan meer het mannelijke testosteron aan. Dit leidt tot stijging van de triglyceriden, LDL cholesterol, hoge bloeddruk en overgewicht. Al deze factoren verhogen het risico op hart- en vaatziekten, dus ook het hartinfarct. Vrouwen bewegen ook minder dan mannen en helaas, maar waar: ze roken veel meer dan mannen. Roken versnelt het proces van slagaderverkalking. De slagaders slibben dicht.

De meeste vrouwen nemen toe in gewicht na de menopauze. Welke specifieke adviezen heeft u voor vrouwen t.a.v. gewichtsbeheersing om daaraan gekoppelde hartklachten te voorkomen?

Belangrijkste advies is: let op je voeding en ga bewegen. Verkeerde eetgewoonten, verkeerde samenstelling van de voeding en abnormaal eetgedrag in combinatie met weinig tot niet bewegen zijn de boosdoeners, waar wij allemaal iets aan kunnen doen.

Tekst: Harriette Verwey
Beeld 1: Flori Bets

Geplaatst in Overgewicht en ondergewicht