Menu Sluiten

De relatie tussen media en eetgedrag van vrouwen en jonge meisjes

Doeschka Anschutz is als promovendus aan de Radboud Universiteit Nijmegen de afgelopen jaren intensief bezig geweest met onderzoek naar de relatie tussen media-invloed op eetgedrag van vrouwen en jonge meisjes. Ze kwam tot verrassende conclusies.

Er wordt beweerd dat de media een negatieve invloed heeft op het beeld dat vrouwen hebben van hun eigen lichaam. Klopt dat?

Over het algemeen wordt aangenomen dat vrouwen zich slechter voelen over hun eigen lichaam wanneer zij geconfronteerd worden met de ‘perfecte’ lichamen van mediamodellen. Uit ons onderzoek blijkt echter dat er twee groepen vrouwen zijn die verschillend reageren op blootstelling aan het slankheidsideaal in de media. Vrouwen die gepreoccupeerd zijn met hun uiterlijk (bijvoorbeeld vrouwen die veel lijnen en/of sporten), voelen zich beter over hun eigen lichaam nadat zij mooie, slanke modellen in de media hebben gezien. Zij lijken als het ware geïnspireerd te worden door de modellen. Vrouwen die minder gefocust zijn op hun uiterlijk voelen zich over het algemeen juist slechter over hun eigen lichaam na het zien van slanke, mooie mediamodellen.

Hoe ontstaat dit verschil tussen vrouwen?

Waarschijnlijk ontstaat dit verschil doordat de twee groepen vrouwen verschillende normen hanteren met betrekking tot het ideale lichaam. Vrouwen die veel met hun uiterlijk bezig zijn vinden over het algemeen het slanke, perfecte lichaam zoals dat in de media gepresenteerd wordt mooi en zouden er graag zelf ook zo uitzien. Zij hebben de norm met betrekking tot het ‘ideale’ lichaam die de media uitdraagt geïnternaliseerd als een persoonlijke norm en proberen dit ideaal te bereiken. Hiervoor laten zij zich inspireren door tijdschriften, televisieprogramma’s en films, waarin slank en mooi zijn vaak als iets positiefs wordt gebracht en door deze vrouwen dus ook als iets positiefs wordt ervaren. Vrouwen die minder belang hechten aan hun uiterlijk gebruiken waarschijnlijk eerder hun eigen lichaam als uitgangspunt. Zij voelen zich dan slechter wanneer ze blootgesteld worden aan de ideale lichamen in de media, omdat dit hen confronteert met het verschil tussen deze onrealistisch perfecte lichamen en hun eigen lichaam.

Betekent dit dat het slankheidsideaal in de media een positief effect heeft op sommige vrouwen?

Dat denk ik niet. Hoewel vrouwen met een hoge preoccupatie met hun uiterlijk zich wel beter voelen direct na het zien van perfecte mediamodellen, hoeft dit niet te betekenen dat dit op lange termijn leidt tot een hogere lichaamstevredenheid bij die vrouwen. Vaak zijn het juist de onzekere vrouwen die veel met hun lichaam bezig zijn. Deze vrouwen zijn over het algemeen dus juist minder tevreden met hun lichaam in vergelijking met vrouwen die minder belang hechten aan hun uiterlijk. Doordat zij zich beter voelen na het kijken naar slanke modellen, gaan ze dit soort media misschien meer opzoeken en kan dit leiden tot een nog grotere kans op het overnemen van de ideale norm die de media uitdraagt. De vrouwen worden steeds bevestigd in hun idee dat mooi zijn heel belangrijk is. Hierdoor hebben ze misschien ook een grotere kans op het laten zien van ongezond gedrag dat gerelateerd is aan het bereiken van hun ideaal. Je kunt hierbij denken aan extreem lijngedrag, overmatig sporten, of zelfs plastische chirurgie. Het inspiratie-effect klinkt dus positief, maar hoeft dat niet te zijn. Het is daarom erg belangrijk dat toekomstig onderzoek de lange termijneffecten van blootstelling aan het slankheidsideaal in de media probeert vast te stellen.

Bestaat er een mogelijke relatie tussen anorexia en de slankheidsnorm in de media?

Voor zover ik weet is er nooit een relatie tussen anorexia nervosa en het slankheidsideaal in de media gevonden. De prevalentie van anorexia nervosa is al lange tijd niet echt gestegen, wat misschien ook aangeeft dat er geen relatie bestaat omdat je wel zou kunnen aannemen dat vrouwen tegenwoordig vaker en vanaf een jongere leeftijd aan het slankheidsideaal in de media worden blootgesteld. Wel is er een relatie gevonden tussen het slankheidsideaal en bulimisch eetgedrag. Maar vooral de relatie tussen blootstelling aan het slankheidsideaal en lichaamsontevredenheid en lijngedrag is vaak gevonden. Hoewel dat minder ernstig klinkt dan een eetstoornis zijn lichaamsontevredenheid en lijngedrag gerelateerd aan allerlei problemen. Zo kan lijngedrag tot een ontregeling van het spijsverteringssysteem en uiteindelijk zelfs tot overgewicht leiden omdat het lijnen vaak niet vol te houden is. Je kunt je ook voorstellen dat lichaamsontevredenheid invloed heeft op allerlei factoren in het dagelijks leven door een verminderd zelfvertrouwen. Je kunt dan bijvoorbeeld denken aan problemen in sociale en romantische relaties.

Zijn er verschillen gebleken in het onderzoek tussen de manier waarop oudere vrouwen, jongere vrouwen en jongeren omgaan met de slankheidsnorm van de media?

Ikzelf heb geen onderzoek gedaan onder oudere vrouwen, dus daar kan ik eigenlijk niets over zeggen. Wel hebben we jonge vrouwen en meisjes onderzocht. Hieruit bleek dat er eigenlijk weinig verschillen zijn tussen die twee leeftijdsgroepen. Dat is natuurlijk ontzettend zorgwekkend want het geeft aan dat meisjes (en jongens) al op jonge leeftijd beïnvloed worden door ideale normen die door de media worden uigedragen. Zo vonden wij dat een kwart van de kinderen tussen 7 en 10 jaar al de wens had om dunner te zijn. Ook vonden we dat jonge meisjes (6 tot 8 jaar oud) die het slankheidsideaal als persoonlijke norm hadden geïnternaliseerd, het inspiratie-effect lieten zien na het kijken van een tekenfilm waarin de karakters lichamen hebben die een uitvergroting van het slankheidsideaal zijn. Tegenwoordig heb je veel van dit soort tekenfilms voor meisjes, zoals Kim Possible en Totally Spies, waarbij het ideale uiterlijk heel sterk benadrukt wordt. Jonge meisjes worden hier dus al door beïnvloed. Ook vonden we dat iets oudere meisjes (11-12 jaar oud) die naar programma’s kijken zoals Holland’s Next Top Model, die in principe voor volwassenen bedoeld zijn en waarin het schoonheidsideaal eigenlijk het onderwerp van het programma is, ontevredener waren met hun eigen lichaam na het kijken van het programma. Dit geeft aan dat preventie zich op jonge kinderen moet gaan richten omdat die tegenwoordig al beïnvloed worden en hierdoor misschien ook een verhoogde kans lopen op het ontwikkelen van eetproblematiek.

Wat zou er aan de negatieve invloed van de media kunnen worden gedaan?

Ik denk dat het zaak is dat er een gezonder ideaal komt. Dus los van interventies die zich richten op de vrouwen of meisjes zelf, lijkt het me goed als er vanuit de media een minder onrealistisch ideaalbeeld wordt uitgedragen. Sinds een aantal jaar zijn er initiatieven vanuit de modewereld waarmee geprobeerd wordt om de negatieve invloed van het slankheidsideaal terug te dringen. Zo werden op catwalks van grote mode-evenementen in Spanje, Frankrijk, Engeland en Australie modellen met ondergewicht geweerd. Verder pleiten politici in verschillende landen voor een wettelijk verbod op het retoucheren van foto’s in tijdschriften en advertenties. Dit zijn initiatieven die er uiteindelijk voor zouden kunnen zorgen dat er een minder onrealistisch en ongezond ideaal voor vrouwen komt. Hiermee zou lichaamsontevredenheid en eetproblematiek wellicht kunnen afnemen. Daarom lijken mij dit goede initiatieven. Verder denk ik dat ouders een belangrijke rol spelen in het voorkomen van problematiek met betrekking tot invloed van het slankheidsideaal op hun kinderen. Ouders kunnen bijvoorbeeld opletten dat hun kinderen niet teveel televisie kijken en ze kunnen met hun kinderen praten over het onrealistische beeld dat door de media geschapen wordt. Verder is uit onderzoek gebleken dat wanneer ouders zelf veel met hun uiterlijk bezig zijn, dit invloed heeft op hun kinderen. Daarom zou ik adviseren om als ouder je zorgen over je eigen uiterlijk niet te sterk te uiten waar kinderen bij zijn.

Tekst: Doeschka Anschutz
Beeld 1: Anne Tjin

Cartoon door John Prop

Geplaatst inOvergewicht en ondergewicht