Menu Sluiten

Dikke mensen zijn vaak emotionele eters

Je vervelend voelen, soms onbewust, en dan een dikke reep chocola naar binnen werken. Het is een situatie die zich bij sommigen zeer regelmatig voordoet. Onder dikke mensen komt vaker emotioneel eten voor dan onder mensen met normaal gewicht, stelt Machteld Ouwens, als universitair docent Klinische Psychologie verbonden aan de Universiteit Tilburg. Ze deed de afgelopen jaren onderzoek naar emotioneel eten.

Wanneer is er sprake van emotioneel eten?

Emotioneel eten is eten bij negatieve emoties. Een normale reactie op negatieve emoties is minder eten, maar sommige mensen gaan juist meer eten bij negatieve emoties. Als dat de enige manier is om met negatieve emoties om te gaan en er andere risicofactoren zijn, bijvoorbeeld een gebrek aan zelfvertrouwen, prestatiegerichtheid of impulsiviteit, kan het zijn dat er grote gerichtheid op lichaam en slankheid ontstaat en kan zich een eetstoornis ontwikkelen. Niet iedereen die eet bij negatieve emoties hoeft een eetstoornis te hebben of te ontwikkelen.

Emotioneel eten, staat in de literatuur, ontstaat pas in de puberteit. Waarom in die periode en welke jongeren zijn er gevoelig voor?

Eetstoornissen ontstaan in de adolescentie en jong volwassenheid. Of emotioneel eten in die periode ontstaat of al eerder weet ik niet. Wel kan ik me voorstellen dat in die periode adolescenten veel veranderingen doormaken en het in de hand houden van het lichaamsgewicht een houvast kan bieden in onzekere tijden. Als men daarnaast als manier van omgaan met negatieve emoties vooral veel gaat eten is dat een lastige combinatie. Voor het ontstaan van een eetstoornis zijn algemene en specifieke risicofactoren gevonden, die in combinatie met elkaar kunnen leiden tot eetstoornissen. Algemene factoren zijn bijvoorbeeld lage zelfwaardering, impulsiviteit en perfectionisme, de specifieke risicofactoren zijn vooral gericht zijn op slankheid, angst om dik te worden, extreem lijnen of sporten om af te vallen.
Onder vrouwen komt emotioneel eten vaker voor, onder mannen komt juist extern eten (veel eten in reactie op voedselprikkels in de omgeving) vaker voor. De combinatie van emotionele en extern eten kan ook zeker voorkomen.

Overal waar je komt, op stations, in drukke winkelstraten, kun je de laatste decennia, vaak voor een gering bedrag, eten krijgen. Hoeveel invloed heeft dit op ons eetpatroon?

Er zijn onderzoekers die beweren dat de grotere beschikbaarheid van voedsel bijgedragen heeft aan de toename van overgewicht in de laatste decennia. Een deel van de mensen is gevoelig voor externe prikkels en vindt het moeilijk de verleiding van voedsel te weerstaan. Het is echter niet de enige factor bij de toename van overgewicht, we zijn minder gaan bewegen en ook andere factoren, zoals minder slapen, minder roken en demografische ontwikkelingen, kunnen hieraan hebben bijgedragen.

Emotioneel eten leidt vaak tot overgewicht. Dat vindt men ook niet prettig waarop dan weer een dieet wordt gevolgd. Een streng dieet blijkt in ieder geval zinloos omdat men gauw weer zelfs zwaarder is dan men was. Wat is daarvan de oorzaak?

Een streng dieet is moeilijk vol te houden: honger treedt op, voedselprikkels zijn er genoeg in de omgeving en als er iets vervelends gebeurt is het voor de emotionele eters moeilijk van voedsel af te blijven. Men valt dan terug in het oude eetpatroon, en omdat de stofwisseling zuiniger afgesteld is komt men weer aan, soms meer dan men afgevallen is. De lange termijnresultaten van diëten zijn bij de meeste mensen niet gunstig. Er zijn aanwijzingen dat, als er regelmatig gewichtsschommelingen optreden, er ook een verstoring van de stofwisseling plaats vindt, de ruststofwisseling wordt heel zuinig afgesteld, waardoor het steeds moeilijker wordt af te vallen. Strenge diëten zou ik zeker afraden.

Wat zouden emotionele eters kunnen doen om van het emotioneel eten af te komen?

Allereerst een beter zicht krijgen op je eigen emoties, in welke situaties worden die emoties opgeroepen en waarom (welke gedachten, gevoelens en gedrag treedt op in die situaties dus waarom ga je juist dan eten). Probeer vervolgens een betere manier aan te leren om met die emoties om te gaan, zoals problemen actief oplossen, sporten, of andere ontspannende activiteiten ondernemen (activiteiten die je wilt in plaats van die je ‘moet’) of met andere mensen praten over je gevoel. In het boek Afvallen op Maat van dr. Tatjana van Strien is deze aanpak helder beschreven.

Niet ongebruikelijk is ook dat men op emotioneel beladen momenten geen hap door de keel kan krijgen. Bij sommige mensen is dit echter frequent. Wat is er bekend over deze groep?

Niet kunnen eten bij emoties is een normale reactie, het lichaam gebruikt zijn energie om te kunnen vechten of vluchten, en het spijsverteringssysteem is daar juist niet bij betrokken. Dit lijkt dus een gunstige manier om met emoties om te gaan, zolang men geen ondergewicht ontwikkelt.

Het westerse schoonheidsideaal is niet altijd slank geweest. Waarom zijn vrouwen de afgelopen decennia zo fanatiek met hun figuur in de weer?

Het ideale vrouwenlichaam is de laatste decennia steeds slanker geworden, voedsel is er in overvloed dus men hoeft niet meer dik te zijn om te laten zien dat men rijk is. Tegenwoordig lijkt dik zijn juist een ongunstige betekenis, van zwakte en controleverlies, op te roepen. Daarnaast wordt de toegenomen participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt als belangrijke factor beschouwd. Mannen ontlenen hun status aan hun maatschappelijke positie, vrouwen aan hun uiterlijke verschijning. Nu vrouwen steeds meer meedoen aan het ‘mannelijke’ arbeidsproces proberen ze qua lichaam op mannen te lijken om in hun werk serieus genomen te worden.

Rolmodellen als Madonna introduceerden in de jaren negentig als schoonheidsideaal het gespierde lijf. Hoe moeten we dit nieuwe schoonheidsideaal zien?

Het ideaal van het gespierde, stevige lichaam kan waarschijnlijk gezien worden als logisch gevolg van het nastreven van het slankheidsideaal. Bezoek van de sportschool om gewicht te verliezen of slank te blijven resulteert in een gespierder lichaam.

Wat is uw advies bij overgewicht?

Overgewicht is een combinatie van aanleg en gedrag.De aanleg kun je hebben, maar het vereist bepaald gedrag voordat de aanleg tot uitdrukking komt. Ga na waarom het overgewicht zich ontwikkeld heeft: eet je ongezond, beweeg je te weinig, heb je veel en streng gelijnd, eet je jouw emoties en problemen weg, komt het door gebruik van medicatie of zijn er andere redenen? Probeer verdere gewichtstoename te voorkomen, dat is ook al winst. En als je zou willen afvallen wees dan heel erg geduldig. Volg zeker niet een streng dieet, dat werkt vaak averechts, en de meeste pillen, poeders en maaltijdvervangers werken ook niet op de lange termijn. Trek voldoende tijd uit om je leefstijl te veranderen, ga gezonder eten (zo nodig met hulp van een diëtiste als je niet goed weet wat wel en niet gezond voedsel is) en ga meer bewegen (voeg dat bewegen in het dagelijks leven, zodat het lang vol te houden is). Als er emotioneel problemen zijn die je probeert weg te eten of je kunt de impuls om eten dat je in jouw omgeving ziet niet weerstaan, dan kan een behandeling bij een psycholoog een goede stap zijn. Bij ernstig overgewicht dient professionele hulp van of via de huisarts ingeschakeld te worden.

Tekst: Machteld Ouwens
Beeld 1: Anne Tjin
Beeld 2: Ben Bergmans

Geplaatst in Overgewicht en ondergewicht