Menu Sluiten

Elke vrouw kiest wat het beste bij haar past

Aspha Bijnaar studeerde sociologie aan de universiteit van Suriname, promoveerde aan de UvA en werkt als onderzoekster bij het NiNsee, het kennisinstituut voor het slavernijverleden. Voor velen is Aspha bekend als schrijfster/redacteur van diverse publicaties over de slavernij zoals Kasmoni, Kind aan de ketting en Jacquelina. Slavin van plantage Driesveld, maar ook als vrouw die in het straatbeeld opvalt met bijzondere kapsels.

Hoe kwam je ertoe te gaan werken bij het NiNsee en wat vond je het belang van dit instituut?

Ik rolde er in na een korte onderzoeksbaan aan de Erasmus Universiteit Rotterdam waar ik met Alex van Stipriaan, Valika Smeulders en Waldo Heilbron onderzoek deed naar het slavernijerfgoed in archieven, bibliotheken en musea in Nederland. We publiceerden Op zoek naar de stilte. Sporen van het slavernijverleden in Nederland. Na de publicatie hiervan gingen we aan de slag met een tentoonstelling die het pas opgerichte NiNsee wilde presenteren: Doorbreek de stilte! En zo kwam ik bij het NiNsee terecht.

Je bent opgegroeid in Suriname en kwam later naar Nederland. Wat is voor jou het verschil in de maatschappelijke positie van zwarte mensen hier en daar?

Dit is een complex onderwerp. Het is misschien wel een geschikt onderwerp voor een proefschrift. Ik kan daar dus niet in een paar zinnen op antwoorden. Wel vind ik de zwarte mensen hier in Nederland een stuk bewuster zijn van hun geschiedenis en hun zwarte identiteit.

Als belangrijkste negatieve erfenissen van de periode van slavernij voor zwarte mensen in de diaspora worden genoemd: gebroken gezinnen, een negatief zelfbeeld over het zwarte uiterlijk, intellectuele en culturele achterstand. Kun je je hierin vinden en op welke manier? En zou jij nog andere zaken kunnen toevoegen en waarom?

Het zijn problemen die in ieder geval door slavernij en kolonialisme beïnvloed zijn, maar ik wil nuanceren. Want gebroken gezinnen zijn van alle tijden. Ook onder Nederlandse autochtonen treffen we veel gebroken gezinnen. Het negatieve zelfbeeld over de donkere huid en kroeshaar bestaat, maar begint mijns inziens geleidelijk aan te veranderen in een steeds bredere pro-black houding. Zwart en kroes zijn hip, cool en velen dragen dat ook uit.

Het kapsel van Angela Davis, de afro, raakte in zwang tijdens de Black Movement. Wat opvalt in het huidige straatbeeld, hier in Nederland maar ook in Suriname en in Amerika, is dat relaxen weer in is. Ook de First Lady Michelle Obama en haar jonge kinderen lopen rond met gerelaxed haar. Hoe kijk jij tegen deze ontwikkeling aan?

Ik denk niet dat relaxen weer in is, maar eerder dat het nooit is weggeweest of zal weggaan. Het is er als een extra optie om je haar te stileren en zal altijd als extra optie blijven bestaan. Persoonlijk vind ik kroeshaar mooier, maar ik vind samen met de zangeres India Arie: ‘I am not my hair’. Ik denk ook niet dat er ooit een massale back-to-kroeshaarbeweging zal ontstaan die door alle zwarte vrouwen voor altijd zal worden omarmd. Daarvoor is de zelfreflectie over het eigen kroeze haar toch te complex. Daarnaast wil je ergens bij horen, je met Beyoncé, Rihanna of Michelle Obama identificeren. Elke vrouw kiest waar ze zich het best bij voelt en vandaag de dag zijn de alternatieven meer dan legio: waven, straighten, curly, relaxen, blonderen/verven, twisten, dreadlocks, sisterlocks, het haar kroes stylen en zo meer. Wat mij opvalt is dat de zwarte vrouw graag speelt met verschillende haarstijlen en kapsels.

Je bent zelf wel een vrouw met kroeshaar die laat zien dat het absoluut niet nodig is om je haar glad te maken of het haar onder een doekje te verbergen. Hoe ben je daar zo toe gekomen?

Dit is puur mijn eigen ontwikkeling. Ik heb nooit mijn haar ontkroest, simpel omdat ik mijn eigen haar het mooist bij me vond passen. Ik heb natuurlijk ook wel eens voor de spiegel gestaan en gespeeld met het idee hoe ontkroest haar me zou staan, net zoals al mijn vriendinnen er inmiddels bij liepen. Waren zij nu niet veel hipper en aantrekkelijker dan ik? Die twijfels heb ik gehad, maar wat me bij mijn besluit hield was de overtuiging dat dit haar het beste bij mijn gezicht en persoonlijkheid paste. Daar ben ik uiteindelijk trouw in gebleven en ben dat nog steeds.

Om toch weer terug te komen om het alleenstaande moederschap. Zwarte vrouwen in landen van de diaspora en in Europa eindigen vaak als alleenstaande moeder, zo ook hun dochters. Wat zijn hiervan de negatieve gevolgen? Hoe zouden we deze spiraal kunnen doorbreken?

Een negatief gevolg kan zijn de overdracht van het idee dat je niet per se een man nodig hebt in je leven, als partner en als vader voor de kinderen. Ik heb het idee dat dat de boodschap is die generatie op generatie gereproduceerd wordt. Gereproduceerd vanuit een diepgeworteld wantrouwen tegen de zwarte man. Terwijl er om ons heen legio voorbeelden zijn van zwarte mannen die wel degelijk hun rol als partner en vader fantastisch invullen. Ik denk dat we die spiraal kunnen doorbreken door in de opvoeding onze dochters te leren dat het leven samen met een man en/of in gezinsverband leuk is, dat je het zelf ook leuk moet maken.

Wat zijn de meest urgente zaken waar de zwarte gemeenschap in Suriname (het Caraïbisch gebied) en Nederland (Europa) aan zou moeten werken en op welke manier? Welke specifieke rol zie je hierin voor vrouwen en voor mannen?

Ik denk dat elk mens er het meest aan heeft om te werken aan de eigen individuele ontplooiing. Dan komt de rest vanzelf.

Je bent moeder van een peuter. Wat zou je haar willen meegeven als zwart meisje?

Dat ook zij uniek is. Dat als ze blijft werken aan haar kwaliteiten, maar ook aan haar minder sterke kanten, dat de rest dan vanzelf komt…

Black is beautiful. Wat roept deze uitspraak bij jou op?

Meteen de reflectie dat het niet zo vanzelfsprekend was, om de zwarte huid mooi te vinden. Dat het eerst hardop gezegd moest worden, opdat wij zwarten het zelf internaliseerden en vervolgens konden uitdragen.

Aspha Bijnaar
Tekst: Aspha Bijnaar en de redactie
Beeld 1: Anne Tjin
Beeld 2: Jamilla Baaziz

Geplaatst inBlack is beautiful