Menu Sluiten

Niet zwart en wit tegenover elkaar maar geciviliseerd en ongeciviliseerd

Sandew Hira, econoom en historicus, houdt zich al jaren bezig met o.a. etniciteit en samenleving. Hira heeft onder meer de geschiedenis van Suriname vanuit een ander dan gebruikelijk perspectief op schrift gesteld. Als aanjager van het debat over bovenstaande kwesties is Hira een van de bekendste personen uit de Surinaamse gemeenschap.

Hoe ontstond bij jou de belangstelling voor deze thematiek?

Ik ben in 1970 naar Nederland gekomen tegen het einde van de Vietnamoorlog en de studentenbeweging in Europa. Ik werd op de middelbare school actief en later tijdens mijn studententijd in de beweging voor solidariteit met de zogenaamde Derde Wereld. Daar heb ik allerlei progressieve denkers leren kennen. Ik las veel over de geschiedenis van het kolonialisme. Ik bestudeerde het marxisme, filosofische stromingen en diverse takken van de sociale wetenschappen ten einde te begrijpen hoe de zogenaamde Derde Wereld in elkaar zat. Ik ben economie gaan studeren. Tijdens mijn studie heb ik toen een break genomen van 2-3 jaar om te werken aan een boek over de geschiedenis van Suriname, dat gepubliceerd is onder de titel: Van Priary tot en met De Kom, de geschiedenis van het verzet tegen het kolonialisme in Suriname 1630-1940.
Er is niet één wetenschapper die me beïnvloed heeft, maar vele mensen uit verschillende stromingen. De grootste invloed is niet van een reguliere wetenschapper, maar van een activist: Malcolm X. Zijn speeches heb ik verslonden. Hij verstond de kunst om complexe analyses in eenvoudige woorden te vertalen. Ik heb zijn technieken grondig bestudeerd. Vandaag de dag maak ik daar dankbaar gebruik van.

Naar het slavernijverleden wordt door de zwarte en witte gemeenschap in Nederland, geheel verschillend gekeken. Maar ook naar tradities zoals de figuur van Zwarte Piet en het woord neger, een naam bedacht door blanken tijdens de periode van slavernij voor Afrikanen. Welk standpunt neem jij hierin in en waarom?

Hier staan niet zwart en wit tegenover elkaar, maar geciviliseerd en ongeciviliseerd. Neem het Sinterklaasfeest. Dit is duidelijk een feest van ongeciviliseerde mensen, die massaal zingen Al is hij nog zo zwart als roet, hij meent het toch zo goed. Ze beledigen zwarte mensen, die kennelijk van nature het niet goed menen, en niemand die zich schaamt. De fantasieverhalen om dat onbeschaafde gedrag te rechtvaardigen zijn ronduit belachelijk, maar die worden toch maar verteld. Neem het verhaal van hoe de figuur van Zwarte Piet zwart is geworden. Nederland is het enige land ter wereld waar witte mensen door een schoorsteen gaan en eruit komen als zwarte Afrikanen.
Alleen in Nederland verandert de schoorsteen niet alleen de kleur, maar ook de lippen en het gezicht. En wat lijkt die toch op de tot slaaf gemaakte Afrikaan!
En dan heb je in de zwarte gemeenschap de Uncle Toms die uit vrees napraten wat de ongeciviliseerde feestvierders schreeuwen: “Het is toch maar een onschuldig kinderfeestje?”

Welk debat zou er over de slavernij gevoerd kunnen worden tussen mensen uit de voormalige koloniën en vertegenwoordigers van de Nederlandse politiek om de lucht tussen beide partijen te klaren?

Het debat over hoe om te gaan met een misdaad tegen de menselijkheid. Hoe zijn de Duitsers omgegaan met de misdaad tegen de menselijkheid en hoe gaan Nederlanders om met hun misdaad tegen de menselijkheid? Vooralsnog ontkennen zij die misdaad. Bovendien hebben ze een heel begrippenapparaat ontwikkeld om die misdaad te verhullen. Als de Duitsers Nederland binnenvallen, noem je dat terecht een invasie en een bezetting. Als Europeanen het land van de inheemsen in Amerika binnenvallen, noemen ze dat een ontdekkingsreis. Stel dat de Duitsers hun invasie een ontdekkingsreis zouden noemen in hun schoolboeken. Hoe zou de reactie in Nederland zijn?

Hoe zouden jouw standpunten toegepast moeten worden in o.a. pers en wetenschap?

Door te erkennen dat die misdaad tegen de menselijkheid heeft plaatsgevonden. De begrippen veranderen die gebruikt worden: niet praten over planters, maar over misdadigers; niet over slaven maar over tot slaafgemaakten; niet over plantages, maar over werkkampen. De discussie aankaarten hoe op een geciviliseerde manier om te gaan met deze misdaad.

Welke aandacht zou er voor 150 jaar afschaffing van slavernij moeten zijn?

Veel aandacht en met de boodschap dat er een meervoudig perspectief bestaat. Het ene perspectief is het dominante witte perspectief dat een misdaad tegen de menselijkheid ontkent of bagatelliseert. Het andere perspectief eist erkenning van die misdaad in de schoolboeken en het onderwijs.

Als belangrijkste negatieve erfenissen van de periode van slavernij voor zwarte mensen in de diaspora worden vaak genoemd: gebroken gezinnen, een negatief zelfbeeld over het zwarte uiterlijk (de lichamelijke kenmerken waaronder ook het type haar), intellectuele en culturele achterstand. Welke taak zie je hierin voor de wetenschap en voor burgers individueel en in groepsverband?

De waarheid vertellen. Neem het fabeltje over gebroken zwarte gezinnen. Onlangs organiseerde De Balie een debat waarbij ze een verband proberen te leggen tussen slavernij en gebroken gezinnen. De redenering is dat de zwarte man tijdens slavernij niet voor zijn gezin kon zorgen en dat dat nu doorwerkt in de cultuur. Maar de waarheid is dat veel kinderen tijdens slavernij verwekt zijn door witte mannen bij zwarte vrouwen. Daarom heb je zoveel kleurlingen. En wat deden die witte vaders. Ze schreven netjes hun kinderen bij in hun boekhouding als bezit, net als varkens en koeien. Ze verkochten die kinderen als dat nodig was. Als je al een verband wil leggen dan moet dat niet zijn met zwarte vader die hun kinderen in de steek hebben gelaten, maar witte vaders. Zwarte mannen hadden tijdens slavernij geen kinderen met witte vrouwen. De vele kleurlingen komen echt van witte vaders.

Tekst: Sandew Hira en redactie
Beeld 1: fragment schildering S. Tabadtadze 2001

Geplaatst inBlack is beautiful