Menu Sluiten

Uitholling stemrecht van zwarte en gekleurde minderheden in Amerika

143 jaar nadat het 13de Amendement van de Constitutie geratificeerd was en hiermee slavernij in Amerika formeel afgeschaft werd, koos het Amerikaanse volk in 2008 een Afro-Amerikaan als president. Het was een gedenkwaardige gebeurtenis. Mensen waren hoopvol gestemd. Was dit een teken dat Amerika bezig was een natie te worden waarin gekleurde mensen, om met Martin Luther Kings woorden te spreken, niet werden beoordeeld “by the color of their skin, but by the content of their character”? Sommigen meenden zelfs dat Amerika nu een post-raciale fase was ingegaan.

Gebeurtenissen sindsdien hebben uitgewezen dat dat helaas niet het geval is. Talloze incidenten kunnen worden uitgelegd als racistische uitspattingen tegen Obama als president. Zo riep de ‘Birtherbeweging’ Obama op om te bewijzen dat hij in Amerika was geboren en dat hij niet een Kenyaan, een Indonesiër, moslim of wat voor niet-Amerikaan dan ook was. Nooit heeft een van zijn voorgangers, allemaal wit, hoeven aan te tonen dat hij niet in Ierland, Engeland, Schotland of een ander Anglo-Saksisch land geboren was. In Austin, Texas, hing iemand een stoel in zijn boom. Dit gebeurde, nadat Clint Eastwood dacht dat het grappig was om een denkbeeldige Obama in een lege stoel in een monoloog ter verantwoording te roepen. De symboliek van de stoel in de boom is duidelijk. Billie Holiday heeft op haar eigen, indringende wijze het lynchen van zwarten in het Zuiden van Amerika weergegeven in Strange Fruit:

“Southern trees bear a strange fruit,
Blood on the leaves and blood at the root,
Black bodies swinging in the southern breeze,
Strange fruit hanging from the poplar trees.”

En zo zijn er meerdere uitingen die aangeven dat het racisme nog springlevend is in Amerika.

Ernstiger zijn echter de geïnstitutionaliseerde vormen van racisme, die tot gevolg hebben dat grote delen van de zwarte en gekleurde bevolking dagelijks ervaren dat zwart zijn in Amerika niet betekent dat je in de praktijk dezelfde rechten hebt als je witte medeburger. De Supreme Court heeft in recente uitspraken hieraan een bijdrage geleverd: In twee uitspraken beperkte zij de bescherming die arbeidswetten tegen discriminatie bieden waardoor het werkers moeilijker wordt gemaakt om discriminatie op het werk aan te vechten.
Maar het is de uitspraak in de rechtszaak Shelby County versus Holder die vele ontstelde reacties heeft teweeggebracht. Met vijf stemmen voor en vier tegen verklaarde de Supreme Court deel 4 van de Voting Rights Act ongeldig. En met deze uitspraak werd in feite de Voting Rights Act teruggebracht tot een leeg omhulsel.
In 1870 ratificeerde het Congres het 15de Amendement van de Constitutie die aan iedere Amerikaan het stemrecht gaf ongeacht kleur, geloof of een voormalige situatie van slavernij (servitude). Maar pas in 1965 werd het mogelijk met de aanname van de Voting Rights Act (afgekort: VRA), om dit Amendement ook daadwerkelijk af te dwingen.
Vooraanstaande leiders van de Civil Rights Movement (de beweging voor gelijke burgerrechten) en haar belangrijkste organisatie, de NAACP (de National Association for the Advancement of Colored People) hebben deze wet het meest succesvolle stuk wetgeving op het gebied van de burgerrechten genoemd. De VRA maakte het mogelijk om bijvoorbeeld wetten, die kiezers dwongen eerst belasting te betalen voordat zij konden stemmen, ongedaan te maken. Hetzelfde gebeurde met wetten waarmee staten vaststelden dat eerst de leesvaardigheid van kiezers getest moest worden voordat zij hun stem konden uitbrengen
Het hart van de VRA is deel 5 (Section 5). Door Section 5 kunnen wetten die het stemrecht van met name de zwarte en gekleurde minderheden beperkten, ongedaan gemaakt worden. Vóór invoering van de VRA konden staten naar willekeur zelf dit soort wetten invoeren. Maar Section 5 maakte dit onmogelijk: staten die veranderingen willen aanbrengen in hun verkiezingsprocedures kunnen dit pas doen nadat het Ministerie van Justitie (Department of Justice, DOJ) of het federale gerechtshof in Washington, D.C. hun toestemming hebben verleend, de zogenaamde ‘pre-clearance’. In Section 4 was aangegeven welke deze staten of delen van staten zijn. Dit werd bepaald op grond van een formule, die bepaalde in hoeverre een racistisch en discriminatoir beleid ten aanzien van de zwarte en gekleurde minderheden werd gevoerd bij de uitoefening van hun stemrecht. Het betreft nu negen staten plus nog counties en townships in andere staten. Het is niet verwonderlijk dat met uitzondering van Florida alle zuidelijk staten die het hebben van slaven als hun onvervreemdbaar recht en ‘way of life’ beschouwden, tot de negen staten behoren: Alabama, Mississippi, Louisiana, Georgia, Texas, South Carolina.

Door Section 4 onconstitutioneel te maken is de basis aan section 5 ontnomen. Het DOJ is niet in staat ‘pre-clearance’ te eisen van de betreffende staten. Het zijn nu niet meer poll taxes (belastingen) of literacy tests (leesvaardigheidstesten) waarmee men probeert de zwarte en gekleurde minderheden te marginaliseren bij het uitoefenen van hun stemrecht. Er zijn voorbeelden te over van veranderingen die (delen van) staten probeerden aan te brengen en die door de DOJ zijn afgewezen vanwege de autoriteit die section 5 van de VRA hen gaf.
Zo probeerde een witte burgemeester en de ‘all-white’ bestuursraad van een kleine stad in Missisissippi een verkiezing af te gelasten, nadat gebleken was dat het zwarte deel van de inwoners nu een meerderheid van geregistreerde kiezers uitmaakte.
En in Texas werd van kiezers een foto-ID geëist voordat zij hun stem konden uitbrengen. Honderdduizenden geregistreerde kiezers, van wie een disproportioneel aantal Latino was, beschikte niet over een dergelijke ID. Het argument om een foto-ID te eisen was dat dit frauduleus handelen zou tegengaan. Terwijl onderzoek heeft uitgewezen dat frauduleus stemmen vanwege het ontbreken van de foto-ID nauwelijks plaats vindt.
Nog zo’n voorbeeld is het feit dat men in sommige delen van staten geprobeerd heeft het aantal stemlokalen aanzienlijk terug te brengen, waardoor kiezers grotere afstanden zouden moeten afleggen. Daarbij was het opvallend dat er in dat geval in witte gebieden proportioneel veel meer stemlokalen zouden zijn dan in gebieden met een overwegend zwarte of gekleurde bevolking. Ook zijn pogingen gedaan om de grenzen van kiesdistricten te veranderen, waardoor de zwarte kiezers die in de meerderheid waren in hun kiesdistrict, na de veranderingen een minderheid zouden worden.

Het is gebruik dat staten voor de officiële verkiezingsdatum een periode van enkele weken reserveren voor ‘early voting’: kiezers kunnen eerder hun stem uitbrengen. Vooral de zwarte gemeenschap maakt hier veel gebruik van, waarbij kerken zelfs een bepaalde zondag reserveren om kerkgangers naar de stemlokalen te brengen. Diverse staten hebben geprobeerd de ‘early voting’-periode in te korten of zelfs af te schaffen.
De uitspraak van de Supreme Court is een overwinning voor de conservatieve Republikeinen die vooral na de verkiezing van Obama al het mogelijke doen om deelname van de zwarte en gekleurde minderheden moeilijker te maken.
Nog geen twee uur na de uitspraak waren de bestuurders in Texas al druk bezig na te gaan hoe zij de kiesdistricten handiger konden indelen en waren foto-ID’s vereist.
In de uitspraak van de meerderheid van de Supreme Court wordt aangehaald dat de huidige omstandigheden verschillen met vroegere tijden: dankzij de VRA is er vooruitgang geboekt. De deelname van de zwarte bevolking is enorm toegenomen, met name in de zuidelijke staten. Derhalve acht men section 4 achterhaald en onconstitutioneel.
Justice Ginsburg vertegenwoordigde een minderheid die een afwijzende mening (‘dissenting opinion’) verkondigde. Zij merkte het volgende op: “Het afschaffen van de ‘pre-clearance’, terwijl die zijn nut heeft bewezen en nog steeds discriminatoire wijzigingen tegengaat, is als het weggooien van je paraplu in een regenbui, omdat je denkt dat je toch niet nat wordt”.

Dankzij deze uitspraak van de Supreme Court kunnen we erop wachten dat vele regenbuien op de zwarte en gekleurde minderheden in Amerika zullen vallen.

Tekst: Astrid Elstak

Geplaatst inBlack is beautiful