Menu Sluiten

We mogen best wat ambitieuzer zijn

Florence Rustveld verzorgt in Amsterdam al jaren op de zondag een radio-uitzending, reden waarom ze zich met veel maatschappelijke vraagstukken bezighoudt.

Kroeshaar heette in jouw jeugd takru wiri (lelijk haar). Elke haartype dat niet zo was (van kleine krulletjes tot glad) werd mooi mooi wiri (erg mooi haar) genoemd. Een beschaafde man of vrouw van zwarte afkomst was een ‘fijne’ neger of negerin. Hoe leerde jij deze wereld kennen en wat deed het met je?

Mijn vader was werkzaam bij firma H.J. de Vries als magazijnmeester. Op een dag gaf hij een van zijn medewerkers de opdracht enkele boodschappen naar ons huis te brengen. Toen de jongeman terugkwam, vroeg mijn vader: “Heb je de boodschappen aan mijn vrouw gegeven?” De jongeman antwoordde: “Uw vrouw was er niet, ik heb ze aan de dienstmeid gegeven.” Wij snapten het allemaal. De jongeman dacht dat mijn moeder de dienstmeid was, omdat ze zwart was. We zagen dit als een stomme vergissing en lachten er om. Niemand werd boos, mijn vader ook niet.
Voor mijn elfde was mij al duidelijk, dat mijn malata (mulatten) vader voor zijn huwbare dochters liever een ongeschoolde buru (afstammeling van een boer uit het koloniale Holland) had, dan een opgeleide zwarte. Vader was een mulat, moeder was zwart en de kinderen waren zwart, bruin, rood en wit. 12 stuks.
Ik herinner mij, toen ik in de eerste klas van de Mulo zat, dat ik na school nog even met een zwarte klasgenoot op straat stond te praten. Mijn vader die ziek thuis was, zag dat. Ik kwam binnen en hij zei: “Wie is die aap?” Ik zei: “Welke aap” Hij zei: “Die aap met wie je stond te praten.” Ik antwoordde: “Het is geen aap, papa, het is gewoon een jongen uit mijn klas”. Dat was al een reden om de riem te trekken en mij er flink van langs te geven. Terwijl hij sloeg, bleef ik zeggen: “Het is geen aap, papa, het is geen aap, papa”. Ik vond mijn vader gewoon dom. Ik bleef met die jongen omgaan en heb hem dit nooit verteld. Wat dit met mij deed? Ik was niet zo dom als mijn vader, ik maakte geen onderscheid naar kleur.

Welke gevolgen van deze manier van denken over zwart zijn en het zwarte ras zie je nog steeds bij je leeftijdsgenoten?

Ik zal een paar voorbeelden geven van situaties die ik heb meegemaakt. Zo wordt mijn advies om liever naturel te gaan met het haar, vaak weggewuifd met: “Jij hebt makkelijk praten, jij hebt goed haar”. En de onbekende vrouw bij de bushalte, die haar dochter aanhaalt en zonder enige aanleiding vermeldt dat haar dochter goed haar heeft, omdat ze een hindoestaanse vader heeft. Ze voegde eraan toe: “We hebben goed haar in de familie hoor”. Ik zag het verband op dat moment en in die situatie helemaal niet.
Wat denk je van de zwarte vrouw die uitspreekt dat ze “…. haar hoofdhaar haat en alles doet voor een wave, waardoor ze eindelijk zichzelf kan zijn”? En van de zwarte vrouw die de zwarte man alleen interessant vindt als hij gestudeerd heeft of in een pak rondloopt? En dan, het toppunt: hoe is het mogelijk dat een zwarte man niet kan geloven dat een niet-zwarte vrouw van hem kan houden?

Rond je puberteit werd in Amerika de Black Movement steeds belangrijker, de beweging die streed voor gelijke rechten voor zwarten. Deed je daaraan mee en wat zag je om je heen bij zwarte leeftijdsgenoten?

Ik deed daar niet bewust aan mee. Het straatbeeld werd bepaald door afro’s (had ik ook) en broekpakken van gebloemde stof. We luisterden naar James Brown en Jimi Hendrix. Op mijn 17e kwam ik naar Nederland.

Welke invloed had dit op jouw manier van denken over zwart zijn? Welke invloed heeft het in je verdere leven gehad voor zover jij dat kan overzien?

Ik heb mij nooit minder gevoeld om mijn kleur. Trots was ik dus al. In Suriname heb je witten die neerkijken op bruinen, bruinen die neerkijken op zwarten, zwarten die neerkijken op minderbedeelde zwarten of zwarten die in het binnenland wonen. Onze buren, ook creolen, noemden ons gezin “den morsu malata” (die smerige mulatten). Hier in Nederland zag ik dat alles wat niet wit is, zwart is. In de opvoeding van mijn kinderen, heb ik er altijd op gewezen dat kleur niet belangrijk is. Ik heb de verhalen uit mijn jeugd als voorbeeld genomen en erbij verteld wat daar mis aan was.

Het kapsel van Angela Davis, de afro, raakte in zwang tijdens de Black Movement en zwarte jongens en meisjes van de nieuwe generatie stopten over de hele wereld met straighten en pressen (het haar glad maken met een hete ijzeren kam).Maar tegenwoordig is hier, in Suriname, maar ook in Amerika, dat relaxen weer helemaal in. Ook de first lady Michelle Obama en haar jonge kinderen lopen rond met gerelaxed haar. Hoe kijk jij aan tegen deze ontwikkeling? En vind jij dat Michelle Obama hierin een andere rol zou moeten spelen?

Ik weet dat grote groepen er gevoelig voor zouden zijn als Michelle Obama met een afro zou rondlopen. Zij zou daarmee het zwart bewustzijn een grote dienst bewijzen. Ik stel toch het recht van Michelle zelf te bepalen hoe zij het haar draagt op de eerste plaats. Een ieder moet die keuze voor zichzelf maken. Het blijft haar eigen keuze.

Als belangrijkste negatieve erfenissen van de periode van slavernij voor zwarte mensen in de diaspora worden genoemd: gebroken gezinnen, een negatief zelfbeeld over het zwarte uiterlijk (de lichamelijke kenmerken waaronder ook het type haar), intellectuele en culturele achterstand. Kun je je hierin vinden of spelen nog andere zaken een rol?

De relatie die ik had met de vader van mijn kinderen liep na 17 jaar stuk. Je kiest niet voor een gebroken gezin, je wil het liefst oud worden met je eerste grote liefde, in mijn geval ook de vader van jouw kinderen. Maar als het niet gaat, moet je voor jezelf kiezen en de consequenties van die keuze dragen. Ik vind het te makkelijk om gebroken gezinnen goed te praten met een verwijzing naar de slavernij. Tijdens de slavernij werden de gezinnen uit elkaar gerukt en wenden de vrouwen eraan soms geen man te hebben. We leven in een andere tijd en weten dat die manier niet de juiste was. Als we ons daarvan nu bewust zijn, kunnen we dat toch voorkomen?
Laten wij zwarte mannen en zwarte vrouwen elkaar eens waarderen. Ik vind het prachtig hoor, de zwarte man die zijn niet-zwarte vrouw op handen draagt. Toch vraag ik me af of diezelfde zwarte man zijn zwarte vrouw ook zo zou behandelen. Ja, natuurlijk zijn er zwarte mannen die het wel doen, maar ik vind het zo jammer dat die de uitzondering zijn die de regel bevestigen.
Ik wil het hier hebben over het slaan, door sommigen corrigerende tik genoemd. Ik ben ook geslagen in mijn jeugd, door mijn vader met de riem, door mijn moeder met de natte vaatdoek, en ik ben geknepen. En dat was niet goed. Ik heb van mijn ouders gehouden, maar dit zal ik nooit goed praten. Sommigen zeggen: “Ja, ik ben geslagen, maar ik ben toch goed terecht gekomen”. Daar word ik witheet van. Slaan is zo zwak. Ik heb, ondanks mijn jeugd, niet het voorbeeld van mijn ouders gevolgd.
Ouders, het is niet te laat om hiermee op te houden. Neem de tijd en ga met je kind in gesprek. Kinderen hebben het al moeilijk genoeg. En als het dan ook geen geborgenheid bij je krijgt en uit angst voor slaag zogenaamd respect toont, nou zie daar het zaad voor ontsporing. De slavernij is voorbij, raak je kind eens aan, liefkozend. Je krijgt er zoveel voor terug. Onthoud: praat met je mond en niet met je handen.

Zwarte vrouwen in landen van de diaspora en in Europa eindigen vaak als alleenstaande moeder, net als hun dochters. Wat zijn hier de negatieve gevolgen van en hoe zouden we deze spiraal kunnen doorbreken?

Een negatief gevolg is dat de kinderen zonder vader opgroeien. De moeder kan er wel stoer over doen en zich presenteren als een sterke vrouw, maar uiteindelijk is dat niet wat ze wil. Vervolgens zoekt ze toch de oorzaak voor het ontbreken van een nieuwe stabiele relatie, bij zichzelf. Dat is niet goed voor haar eigenwaarde. Dat is het voorbeeld dat haar dochter ziet. Hoe die spiraal te doorbreken? Je zou moeten ophouden om het gedrag van de zwarte man toe te schrijven aan de slavernij. Die is al 150 jaar geleden afgeschaft. We leven nu, zwarte mannen en vrouwen. Durf te kiezen voor jouw partner. Wees een voorbeeld voor jouw zoon, jouw dochter. Zo beseffen zij dat zij waardevol zijn. Het gezin zie ik als de basis. Geef jouw kind een goede start, een vader en een moeder om op terug te vallen. Een vader en moeder waar ze trots op mogen zijn, die een rolmodel zijn.

Wat zijn de meest urgente zaken waar de zwarte gemeenschap in Nederland aan zou moeten werken? Welke specifieke rol zie je hierin voor vrouwen en voor mannen?

In 2007 heb ik een serie gesprekken gehad met Marianne Markelo over de gebruiken en gewoonten van onze Afrikaanse voorouders. Die serie had als titel Van Wieg tot Graf. Na deze gesprekken werd mij pas duidelijk hoeveel mooie en bijzondere waarden wij overboord hebben gegooid. En wij weten niet van ophouden. Ik zou ervoor willen pleiten dat de ouders hun taak serieus oppakken. Ook als alleenstaande ouder, een lang niet ideale situatie, kan het lukken je kinderen een goede opvoeding te geven. Ik weet uit ervaring, dat hier veel offers voor nodig zijn. Niet alleen van de ene ouder, maar vooral ook van de kinderen en dat moeten we niet vergeten. De kinderen moeten eerder volwassen worden, ze zijn dus korter kind en dat is zo jammer!
Wij moeten onze kinderen laten weten dat wij van ze houden en dat ze ons veel waard zijn. Als wij respectvol met elkaar omgaan binnens- en buitenshuis, dan zullen onze kinderen dat gedrag kopiëren. Uw zoon zal dan niet zo gauw een tienervader worden, of uw dochter een tienermoeder. En mocht het toch gebeuren, dan weet ik zeker dat de zoon zijn verantwoordelijkheid als vader op zich zal nemen en dat de tienermoeder het zal redden, wanneer ze gesteund wordt door de familie. Het feit dat de meeste tienermoeders in zwarte kringen voorkomen, heeft volgens mij echt met de opvoeding te maken.
Hoe beter je opleiding, hoe groter de kans dat je een goed salaris verdient. En als je die baan hebt, waar je natuurlijk gelukkig van wordt en waar je alles in stopt, is het ook fijn als je daar leuke dingen van kan doen en ook nog wat overhoudt. We moeten niet zo gauw tevreden zijn, we mogen best wat ambitieuzer zijn. De lat mag best hoger.

Black is beautiful. Wat roept deze uitspraak bij jou op?

Als ik iemand ontmoet met een goed hart en die is zwart, dan denk ik black is beautiful! Als ik een succesvolle en respectvolle zwarte man of vrouw zie, dan denk ik black is beautiful! Als ik luister naar muziek van Sabakoe, Paco Sound, Corona of The Fra Fra Sound dan denk ik black is beautiful! Caribbean Night in Carré, Little Miss kwaku, that is beautiful! Op een Surinaams feest plat gaan op een ouwe van Lobo, aay, so beautiful!

Tekst: Florence Rustveld en redactie

Florence zegt over haar radioprogramma:
FiRi FM: géén kaartje, géén stress, wèl op de 1e rij.
FiRi FM, aanbieder van lokale radio op Caribbean FM bij de Publieke Omroep Amsterdam (voorheen Salto), brengt programma’s waarin aandacht wordt besteed aan kunst en cultuur. Met dit seizoen heel veel aandacht voor De Surinaamse taal, het Sranang tongo. Luister elke zondag van 16.00-19.00 uur/107.9e/105.5k.
Zie ook: www.salto.nl

Geplaatst inBlack is beautiful