Menu Sluiten

Zelfs op biologisch vlak heeft de slavernij sporen achtergelaten

Ernestine Comvalius, directeur van Bijlmer Parktheater, kwam als kind van  9 jaar naar Nederland om zich te voegen bij haar moeder maar vertrok als 14 jarige met haar moeders oudste zus naar New York om te gaan wonen bij een andere zus van haar moeder t.w. Nadia Comvalius. Deze gynaecologe, sinds de jaren 50 gevestigd in Amerika, had ten tijde van Ernestine’s verblijf een eigen praktijk en was tevens directeur van een ziekenhuis.

Suriname, Nederland, de Verenigde Staten. Wat waren de verschillen in etnisch opzicht?
In Paramaribo  woonde ik tussen mensen van allerlei culturen. In Nederland van de jaren ‘ 60 was ik een noviteit en in de  Verenigde Staten werd ik geconfronteerd met de tegenstellingen tussen zwart en wit.

Je kwam in Amerika op een moment dat de Black Movement, zoals de beweging onder zwarten heette om gelijke rechten, in volle gang was. Deed je daaraan mee en op welke manier?  Wat zag je om je heen bij  zwarte leeftijdsgenoten?
De black panthers en de young lords waren populair bij vele van mijn leeftijdgenoten. Alhoewel we bang gemaakt werden voor deze bewegingen, kochten wij hun kranten en bleven wij o.a. op de hoogte van de vormen van racisme die zij bestreden en de confrontaties die er met de politie plaatsvonden. We gingen jaarlijks naar de Black Solidarity Day die zij in het gebouw van de Colombia University organiseerden. Je kon niet om de tegenstellingen in Amerika heen. Het was de periode waarin bewuste zwarte jongeren niet langer de negatieve associatie met de zwarte huid en kroes haar accepteerden en de slogans werden: I am black and I am proud. Black is beautiful. To be young gifted and black.
Op school trokken de zwarte kinderen met elkaar op en we richtten ‘The black students union’ op. De kinderen die de vwo opleiding (college prep.) volgden, zoals ik, mochten zich oriënteren op hun studiekeuze. Deze zwarte leerlingen gingen apart met bussen naar universiteiten, verspreid over het land en kregen speciale ontvangstprogramma’s, georganiseerd door de zwarte studenten. In die tijd waren er speciale beurzen voor zwarte studenten.

Welke invloed had dit op jou in je manier van denken over zwart- zijn? Welke invloed heeft het in je verdere leven gehad voor zover jij dat kan overzien?
Toen ik als 17 jarige terugkwam naar Nederland was ik argwanend ten opzichte van de witte Nederlanders. Ik verwachtte racisme en stond klaar om het te ontmaskeren. De situatie was een stuk genuanceerder en na verloop van tijd kon ik meer mezelf zijn. Ik denk wel dat die periode in Amerika mede ertoe heeft bijgedragen dat ik me in Nederland bij een Surinaamse studentenorganisatie heb aangesloten en altijd bezig ben geweest met onze geschiedenis, onze helden, de denkprocessen die ons tegenhouden en de kracht die we hebben om onze gemeenschap vooruit te brengen. Toen fascistische organisaties de kop op staken, heb ik leiding gegeven aan anti racisme comités, vele demonstraties bezocht of met mijn vrienden georganiseerd.
We hebben jeugdgroepen opgericht met educatieve programma’s waarin kinderen kennis maakten met de  geschiedenis, met de verhalen over slavernij, contractarbeid, met de bijzondere gerechten enzovoorts. Wij werkten aan de trots en het zelfbewustzijn van de kinderen. Volgens mij is mijn drijfveer nog steeds : bijdragen aan het historisch zelfbewustzijn van jonge mensen opdat zij creatieve, succesvolle volwassenen worden die de samenleving verrijken.

Als belangrijkste negatieve erfenissen van de periode van slavernij voor zwarte mensen in de diaspora worden genoemd: gebroken gezinnen, een negatief zelfbeeld over het zwarte uiterlijk (de lichamelijke kenmerken waaronder ook het type haar), intellectuele en culturele achterstand.  Kun je je hierin vinden en op welke manier? En zou jij nog andere zaken kunnen toevoegen en waarom?
Mensen beseffen niet hoe hardnekkig overtuigingen kunnen zijn, vooral wanneer ze   onder de oppervlakte blijven en men er niet mee geconfronteerd wordt of niet gewend is bewust bij het eigen gedrag en denkwijze stil te staan. Honderden jaren waarin de boodschap dat je minderwaardig bent wordt onderwezen, impliciet wordt uitgedragen, expliciet tot uiting komt in de posities die de witte mensen en de lichtgekleurden in de politiek en in alle machtsorganen hebben, kun je niet zomaar wegpoetsen en op 1 juli 1863 is daar niet plotseling een einde aan gekomen. Ik kan me vinden in alle voorbeelden. Zelfs op het biologische vlak heeft de slavernij sporen achtergelaten. Onlangs is een onderzoek van het AMC  verschenen waaruit  blijkt hoge bloeddruk vaak voorkomt bij Creoolse Surinamers. De onderzoekers suggereren dat degenen die de overtocht overleefden (1 op 7 overleed), goed hun vocht en zout wisten vast te houden . Dat was in de hete zon geen probleem, maar hier in Nederland zweet men minder en eet meer zout met alle gevolgen van dien. Belangrijker nog is het feit dat onze voorouders alles is ontnomen. Hun namen, hun identiteit. De historische lijn is verbroken, de verbinding met de oude tradities waar zij vandaan kwamen. Je zou kunnen zeggen dat wij als nazaten slechts 140 jaar in relatieve vrijheid proberen om onszelf te vinden, nieuwe familietradities op te bouwen en ons te verhouden tot de nieuwe wereld. Relatief vrij want alle instituties waren in handen van de voormalige slavenmeesters die hun visie en structuren oplegden aan de samenleving.  De manier waarop kinderen opgevoed, afgesnauwd en gestraft worden, zie ik als een voortvloeisel van de slavernij. Dat zijn de omgangsvormen die zijn overgedragen.
Een andere collectieve  ontwrichtende ervaring is de migratie naar Nederland en elders. Als je op deze wijze naar de geschiedenis kijkt, doen we het zo slecht niet en getuigen we van een enorme veerkracht. Maar ik onderken dat er nog zoveel werk aan de winkel is.

Het kapsel van Angela Davis, de afro, raakte in zwang tijdens de Black Movement en in tegenstelling tot de moeders en grootmoeders in die generatie stopten zowel  zwarte jongens en meisjes over de hele wereld  met straighten en pressen. (het haar glad maken met een hete ijzeren kan) Wat opvalt in het huidige straatbeeld , hier, in Suriname bijvoorbeeld maar ook in Amerika, is dat relaxen weer meer in is. Ook de first lady Michelle Obama en haar jonge kinderen lopen rond met gerelaxed haar. Hoe kijk jij aan tegen deze ontwikkeling aan? En vind jij dat Michelle Obama hierin een andere rol zou moeten spelen?
Ik vind niet meer dat we van alles MOETEN  en anderen iets moeten opleggen. Ik ben geen voorstander van een hokjesgeest. Modetrends gaan en komen. Angela Davis heeft ook geen afro meer. Misschien vindt Michelle het praktisch of vindt ze dat het haar mooier staat. Het zou wel een revolutie teweeg brengen, maar of zij en haar man de agressie aan zouden kunnen? Nu is haar kapsel al onderwerp van kritiek. Ik weet dat Tyra Banks heeft toegegeven dat ze het niet zo ver zou schoppen in de business met een afro of natural hair (!). Triest is dat.
Ik zie in mijn omgeving steeds meer krullen en natural hair. Vaak kiest men er bewust voor. Soms omdat men inziet dat het straighten slecht is voor het haar en soms omdat men dichter bij zichzelf wil zijn.  Komt het straighten voort uit gemakzucht en gewoonte of is er onbewust sprake van afwijzing van het eigen kroeze haar? Het is een onderzoek waard. Ik kies zelf voor natural. Dat vind ik duizend maal mooier en unieker dan straight haar.

Zwarte vrouwen in landen van de diaspora en in Europa  eindigen  vaak als alleenstaande moeder , zo ook hun dochters. Wat zijn hier de negatieve gevolgen van en hoe zouden we deze spiraal kunnen doorbreken?
In Nederland strandt een derde van alle huwelijken. Een relatie onderhouden is geen sinecure en dat heeft maar ten dele met liefde te maken. Het ontbreekt veelal aan communicatie skills en aan het vermogen tot zelfreflectie. Elkaar vergeven is moeilijk vanwege ego’s die willen overheersen. Volgens mij ontwikkel je je visie op een relatie mede door je ervaring in het gezin en zelfs als dat niet naar jouw tevredenheid is, kun je ervan leren. Teveel zwarte ouders voeden hun kinderen met stoere taal op: je man is niet je ruggengraat. Dan zet je hem toch uit het huis. Vertrouw nooit een man.
Wij, zwarte vrouwen, zijn flink, maar leren we ons hart kennen en kunnen we onze kwetsbaarheid laten zien en bespreekbaar maken of geven we de man de kans om zijn onzekerheid te tonen en te bespreken of maken we korte metten met hem? Ik weet dat er Caraïbische mannengroepen zijn en dat steeds meer vrouwen open staan voor inspirational teachers die ons kunnen helpen om buiten de geijkte patronen te denken en meer begrip voor de andere positie te krijgen.  Bewust werken aan jezelf en kiezen voor een constructieve manier waarop je in het leven en in een relatie wil staan. Accepteren dat het een zoektocht is. Ik zou niet weten hoe anders.

Wat zijn de meest urgente zaken waar  de zwarte gemeenschap in Nederland aan zou moeten werken en op welke manier? Welke specifieke rol zie je hierin voor vrouwen en voor mannen?
Investeren in de kinderen. Zorgen dat onze kinderen deelnemen aan kunst en cultuur voor hun persoonlijke en algemene vorming. Het is bewezen dat kinderen die intensief hieraan deelnemen, later succesvollere burgers worden dan de kinderen die dat niet mee hebben gekregen. Werken aan het zelfbewustzijn en een positieve identiteit van onze kinderen. Alles op alles zetten om onze kinderen een succesvolle schoolloopbaan te geven. Eigen kennis en vermogen  inzetten voor de gemeenschap. De rijkere zwarte mannen en vrouwen mogen iets meer terug doen voor de samenleving en in het bijzonder de zwarte gemeenschap. De kloof tussen mannen en vrouwen dichten door de gescheiden praat- en ontwikkelingsgroepen met elkaar in dialoog te laten gaan.  Verder zouden wij opnieuw actiever moeten doordringen in de hogere politieke en sociaal-maatschappelijke gremia om invloed uit te oefenen.

Black is beautiful. Wat roept deze uitspraak bij jou op?
Beelden van de vooruitstrevende jonge vrouwen en mannen die ik in Amsterdam Zuidoost zie.

Tekst: Ernestine Comvalius en redactie

Geplaatst inBlack is beautiful